Jesteś w Strona głównaZamieszkanie w innym państwie UE/EFTA › Twoje prawa i ich utrata

Twoje prawa i ich utrata

Zgodnie z przepisami o koordynacji ubezpieczony lub członkowie jego rodziny, którzy mają miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim UE/EFTA niż państwo właściwe (w którym są ubezpieczeni), otrzymują w państwie członkowskim miejsca zamieszkania świadczenia rzeczowe udzielane w imieniu właściwej instytucji, przez instytucję miejsca zamieszkania, zgodnie z przepisami stosowanego przez nią ustawodawstwa, tak jak gdyby byli oni ubezpieczeni na mocy tego ustawodawstwa. Powyższe oznacza, że osoba ubezpieczona w jednym z państw członkowskich UE/EFTA ma prawo do pełnego zakresu rzeczowych świadczeń zdrowotnych w państwie miejsca zamieszkania. Podstawę do korzystania z takiego zakresu świadczeń stanowi dokument przenośny S1 - rejestracja w celu objęcia opieką zdrowotną (dotychczas wydawano odpowiednio: formularz E 106, E109, E 120, E121). Jest to dokument papierowy, wydawany osobie do niego uprawnionej.

W Polsce do dokumentu S1 uprawnione są osoby posiadające miejsce zamieszkania w innym niż Polska państwie członkowskim UE/EFTA, które podlegają ustawodawstwu polskiemu i które:

  • podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w NFZ
  • lub są członkami rodziny osoby podlegającej ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce 
  • albo posiadają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na koszt NFZ pomimo wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, do 30 dni po wygaśnięciu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, a w przypadku:
    • osób, które ukończyły szkołę ponadgimnazjalną – przez 6 m-cy od dnia zakończenia nauki, 
    • osób, które ukończyły szkołę wyższą - przez 4 m-ce od dnia zakończenia nauki, 
    • osób pobierających zasiłek przyznany na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym – przez okres pobierania tego zasiłku, 
    • osób ubiegających się o przyznanie emerytury lub renty – w okresie trwania postępowania o przyznanie tych świadczeń,
  • co do których, zgodnie z polskim ustawodawstwem, fakt zamieszkiwania na terenie innego państwa UE/EFTA nie skutkuje utratą prawa do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce.


Warunkiem uzyskania prawa do rzeczowych świadczeń zdrowotnych w państwie zamieszkania jest zarejestrowanie dokumentu S1 w instytucji miejsca zamieszkania, tzn. w zagranicznej kasie chorych wskazanej we  WNIOSKU O WYDANIE DOKUMENTU S1 OSOBIE ZAMIESZKAŁEJ W INNYM PAŃSTWIE UE/EFTA (punkt 2 tego wniosku)

Utrata prawa do rzeczowych świadczeń zdrowotnych wynikających z dokumentu S1

Prawo do korzystania z rzeczowych świadczeń zdrowotnych udzielanych na podstawie dokumentu S1 wydanego przez NFZ przysługuje tak długo, jak osoba, której dokument ten został wydany:

  • podlega ustawodawstwu polskiemu w przypadku, kiedy dokument wydano bezterminowo albo w okresie ważności dokument wydanego na czas określony,
  • mieszka w innym niż Polska państwie UE/EFTA

Osoba przestaje podlegać ustawodawstwu polskiemu, m.in. w następujących przypadkach:

  • jeżeli podejmie pracę w państwie UE/EFTA innym niż Polska, będącym jej państwem zamieszkania
  • jeżeli pobierając polską emeryturę albo rentę uzyska prawo do emerytury albo renty w państwie UE/EFTA innym niż Polska, będącym jej państwem zamieszkania
  • jeżeli jej tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ wygaśnie (szerzej informacja poniżej)

Prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ osób ubezpieczonych wygasa po upływie 30 dni od dnia ustania tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia, np. 30 dnia od dnia:

  • rozwiązania stosunku pracy (dotyczy to osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia, mianowania, oraz żołnierzy i funkcjonariuszy) lub też w przypadku otrzymania bezpłatnego urlopu dłuższego niż 30 dni
  • zakończenia lub wyrejestrowania działalności gospodarczej
  • utraty statusu rolnika
  • utraty czy zawieszenia prawa do pobierania świadczenia emerytalno-rentowego
  • utraty prawa do świadczenia społecznego (innego niż zasiłek dla osób bezrobotnych czy świadczenie emerytalno – rentowe), np.  zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne, czy świadczenie pielęgnacyjne

Wraz z wygaśnięciem prawa do świadczeń zdrowotnych osoby ubezpieczonej w NFZ prawo to wygasa również dla osób zgłoszonych przez te osoby do ubezpieczenia zdrowotnego, jako członkowie rodziny.

W przypadku osób które ukończyły szkołę wyższą prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych wygasa po upływie 4 miesięcy od dnia zakończenia nauki, a w przypadku osób, które ukończyły szkołę ponadgimnazjalną – po upływie 6 miesięcy od dnia zakończenia nauki, ale w obu przypadkach nie później niż z chwilą ukończenia 26 roku życia.

Osoby pobierające zasiłek przyznany na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym posiadają prawo do świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ przez okres pobierania tego zasiłku, jeżeli prawo do zasiłku chorobowego  nabyły w okresie, w którym podlegały ubezpieczeniu zdrowotnemu w NFZ.

Osoby ubiegające się o przyznanie emerytury lub renty posiadają prawo do świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ w okresie trwania postępowania o przyznanie tych świadczeń, o ile wniosek do organu emerytalno-rentowego o przyznanie emerytury lub renty złożyły w okresie, w którym podlegały ubezpieczeniu zdrowotnemu w NFZ.

Obowiązek informowania NFZ o zmianach w sytuacji życiowej mających wpływ na prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych

Każda osoba, która posiada ważny dokument potwierdzający jej prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych, tzn. dokument S1 wydany przez NFZ zobowiązana jest na mocy unijnych przepisów o koordynacji do niezwłocznego informowania tej instytucji – właściwego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, o każdej zmianie w jej sytuacji ubezpieczeniowej, która może mieć wpływ na jej prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych na koszt tej instytucji. Obowiązek ten spoczywa również na osobach zgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce, jako członkowie rodziny lub na ich przedstawicielach ustawowych (w przypadku dzieci do 18 roku życia).

Do takich istotnych zmian należy m.in.:

  • zmiana państwa zamieszkania,
  • podjęcie pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA, 
  • uzyskanie świadczeń emerytalnych lub rentowych wypłacanych przez instytucję emerytalno-rentową innego państwa członkowskiego UE/EFTA, 
  • utrata statusu członka rodziny zgodnie z ustawodawstwem państwa zamieszkania.

Niepoinformowanie NFZ o zmianach w sytuacji życiowej mających wpływ na prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych skutkować może utratą prawa do tych świadczeń albo obciążeniem kosztami tych świadczeń.