Najczęściej zadawane pytania - Praca w państwach członkowskich UE/EFTA

Pracodawca może wystąpić z wnioskiem o wydanie kart EKUZ dla pracowników, których deleguje do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA. W tym celu pracownicy ci powinni upoważnić pracodawcę do złożenia wniosku i odbioru karty w ich imieniu.

Pracodawca nie musi przedkładać wniosków o wydanie karty EKUZ dla każdego z pracowników. Do wydania kart wystarczające będzie w takim przypadku złożenie zbiorczej listy pracowników delegowanych, na której wskazane będą następujące dane pracowników:

  • imię, nazwisko pracownika,
  • PESEL,
  • adres zamieszkania,
  • państwo oddelegowania,
  • okres oddelegowania.

Do wykazu pracowników pracodawca obowiązany jest dołączyć upoważnienia do złożenia wniosku i odbioru karty, podpisane przez pracowników oraz dokument A1.

Europejską Kartą Ubezpieczenia Zdrowotnego wydaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia mogą posługiwać się wyłącznie te osoby, które pomimo wykonywania pracy na terenie innego państwa członkowskiego UE/EFTA podlegają w zakresie zabezpieczenia społecznego właściwości polskiego ustawodawstwa np. pracownicy delegowani.

Zgodnie jednak z nadrzędną zasadą koordynacji, dla osób zatrudnionych lub wykonujących pracę na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA właściwe jest ustawodawstwo państwa, w którym wykonywana jest praca, natomiast wykonywanie pracy w jednym z państw członkowskich UE/EFTA i korzystanie ze świadczeń rzeczowych na koszt innego państwa członkowskiego jest nieuprawnione i niedopuszczalne.

W związku z powyższym osoby pracujące w innym państwie członkowskim UE/EFTA, które zgodnie z przepisami podlegają właściwości tego państwa w zakresie zabezpieczenia społecznego, posłużą się w sposób bezprawny kartą EKUZ wydaną przez NFZ, będą obowiązane do zwrotu kosztu świadczeń rzeczowych nienależnie sfinansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Prawo do EKUZ wydanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia przysługuje osobom, które podlegają właściwości polskiego ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego. Natomiast zgodnie z przepisami o koordynacji, osoba wykonująca pracę najemną lub pracę na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA co do zasady podlega właściwości tego państwa członkowskiego.

Jeżeli osoba wyjeżdżająca do pracy za granicą posiada w Polsce tytuł ubezpieczeniowy, to może ona uzyskać kartę EKUZ wydaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia, niemniej jednak może się nią posługiwać wyłącznie do momentu podjęcia pracy w tym państwie.

W związku z powyższym, osoba która podejmuje pracę na terenie innego państwa członkowskiego UE/EFTA, z momentem dniem zatrudnienia zaczyna podlegać właściwości tego państwa. Zarówno pracodawca, jak i pośrednik nie mają prawa żądać od osoby, która ma zamiar podjąć pracę w innym państwie członkowskim UE/EFTA, karty EKUZ wydanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Pracodawca w państwie, w którym zatrudniona jest dana osoba powinien zgłosić ją do ubezpieczenia i odprowadzić składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Jeżeli system ubezpieczeniowy tego państwa nie nakłada na pracodawcę obowiązku zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia zdrowotnego, to pracownik ten powinien we własnym zakresie zgłosić się do ubezpieczenia w państwie, w którym jest zatrudniony i odprowadzić składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

Należy pamiętać, iż korzystanie z karty wydanej przez NFZ w sytuacji podlegania właściwości ustawodawstwa innego państwa członkowskiego UE/EFTA jest nieuprawnione i będzie skutkowało koniecznością zwrotu kosztów ewentualnych świadczeń, jakie w tym okresie zostały nienależnie sfinansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia w związku z leczeniem osoby podlegającej właściwości ustawodawstwa innego państwa członkowskiego UE/EFTA.

Równocześnie, jeżeli w celu uzyskania EKUZ wnioskujący zamieścił we wniosku informacje, które nie są zgodne ze stanem faktycznym lub prawnym może on zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej na zasadach określonych w art. 233 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

Osoba bezrobotna, która pobiera w Polsce zasiłek dla bezrobotnych i udaje się do innego państwa członkowskiego UE/EFTA w celu poszukiwania tam pracy, powinna przed wyjazdem wystąpić do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie karty EKUZ, przy czym dla bezrobotnych poszukujących pracy obowiązuje specjalny rodzaj wniosku, na którym jako cel wskazać należy poszukiwanie pracy.

W przypadku wyjazdu do państwa członkowskiego UE, bezrobotny powinien załączyć do wniosku dokument U2, natomiast wyjeżdżając do państwa EFTA – formularz E303. Dokumenty te wydawane są osobom poszukującym pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA przez Wojewódzki Urząd Pracy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby bezrobotnej. Potwierdzają one podleganie właściwości ustawodawstwa polskiego w zakresie zabezpieczenia społecznego dla osób poszukujących pracy za granicą. Bezrobotny poszukujący pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA może korzystać z EKUZ wydanej na podstawie ww. dokumentów do momentu podjęcia pracy w tym państwie.

Osoba samodelegująca się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA to osoba, która normalnie wykonuje działalność jako osoba pracująca na własny rachunek w państwie członkowskim i udaje się by wykonywać podobną działalność w innym państwie członkowskim UE/EFTA. Samodelegujący się, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego UE/EFTA, pod warunkiem, że przewidywany okres pracy nie przekracza 24 miesięcy.

W celu uzyskania Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego, osoba samodelegująca się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA musi złożyć stosowny wniosek w oddziale wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia, przy czym będzie to wniosek tożsamy z tym, który składają pracownicy delegowani do pracy za granicą. Analogicznie, osoba samodelegująca się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA obowiązana jest załączyć do wniosku wydany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokument A1.

Oddział wojewódzki NFZ wyda kartę EKUZ na okres wskazany w ww. dokumentach.

Osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w państwie członkowskim UE/EFTA w imieniu pracodawcy, który normalnie tam prowadzi swoją działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa członkowskiego UE/EFTA do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem, że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest wysłana, aby zastąpić inną osobę.

Pracownik oddelegowany, dla którego właściwe jest ustawodawstwo polskie, przed wyjazdem do pracy do innego państwa członkowskiego UE/EFTA powinien wystąpić do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie EKUZ. Dla pracowników delegowanych obowiązuje specjalny rodzaj wniosku o wydanie karty EKUZ, na którym pracownik obowiązany jest wskazać, że wyjeżdża za granicę w charakterze pracownika delegowanego. Jeżeli pracownik wyjeżdża do państwa UE, powinien wraz z wnioskiem przedłożyć w oddziale wojewódzkim NFZ dokument A1. Dokument A1 wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).

EKUZ dla pracowników delegowanych wydawana jest na okres tożsamy z okresem wskazanym na dokumencie A1.

Jeżeli z wnioskiem o wydanie karty EKUZ dla pracownika delegowanego występuje pracodawca, to oprócz wniosku o wydanie karty oraz dokumentów wydanych przez ZUS, powinien on również przedłożyć imienne upoważnienie do złożenia wniosku i odbioru karty w imieniu pracownika.

Osoby, do których mają zastosowanie przepisy o koordynacji podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego UE/EFTA. Jest to naczelna zasada koordynacyjna. Równocześnie przepisy wskazują, iż osoba, która wykonuje pracę najemną lub prowadzi działalność na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA podlega w zakresie zabezpieczenia społecznego właściwości tego państwa. W związku z powyższym nie jest możliwe wydanie jej EKUZ przez Narodowy Fundusz Zdrowia, ponieważ co do zasady osoba taka powinna podlegać właściwości ustawodawstwa tego państwa, w którym jest zatrudniona. Wszelkie dokumenty dające prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych powinna tym samym wydawać właściwa instytucja ubezpieczeniowa w państwie zatrudnienia.

Wyjątek stanowią pracownicy oddelegowani do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA oraz osoby, które normalnie wykonują działalność na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA i udają się do innego państwa członkowskiego w celu wykonywania tam podobnej działalności, tzw. osoby samodelegujące się. Dla tej grupy ubezpieczonych pracujących za granicą Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje kartę EKUZ. Podstawą do wydania karty ww. grupom osób jest potwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych właściwości polskiego ustawodawstwa na podstawie dokumentu A1.

Podobnie, zgodnie z przepisami o koordynacji, urzędnicy służby cywilnej podlegają właściwości ustawodawstwa tego państwa członkowskiego UE/EFTA, jakiemu podlega zatrudniająca go administracja. Zasadniczo zatem polscy pracownicy służby cywilnej, pomimo wykonywania pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA będą podlegali ustawodawstwu polskiemu, i przysługiwać im będzie karta EKUZ wydawana przez Narodowy Fundusz Zdrowia.